28 August 2015

ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ


(ಚಕ್ರವರ್ತಿಗಳು – ೩೩)

[ಪ್ರವಾಸ ಎಂದರೆ ಬದಲಾವಣೆ, ಬಿಡು ಸಮಯದ ಹವ್ಯಾಸ ಎಂದಿತ್ತು. ಇದು ೧೯೮೦ರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬಹುಶಕ್ತವಾದ ಉದ್ದಿಮೆಯಾಗಿ ವಿಕಾಸಗೊಂಡಿತ್ತು. ಆಗ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವಾಸೋದ್ದಿಮೆಯನ್ನೇ ಉದ್ದೇಶಿಸಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸ್ವಯಂಸೇವಾ ಸಂಸ್ಥೆ ಈಕ್ವೇಷನ್ಸ್. ಇದು ಅಧ್ಯಯನ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಪರ್ಯಾಯಗಳ ಸೂಚನೆ ಮತ್ತು ಅವನ್ನು ಪ್ರಜಾಸತ್ತಾತ್ಮಕವಾಗಿ ರೂಢಿಸುವಲ್ಲಿ ಒತ್ತಡಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ೧೯೮೯ರ ಆಗಸ್ಟ್ ೨೬ರಂದು ತೊಡಗಿದಂತೆ ಎರಡು ದಿನ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲೇ `ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಮತ್ತು ಮಾಧ್ಯಮ’ ಎಂಬೊಂದು ವಿಚಾರಕಮ್ಮಟ ನಡೆಸಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ನನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದವರು ಸುಧಾ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಸಂಪಾದಕೀಯ ಬಳಗದ ಆನಂದ. (ಆನಂದರು ನನ್ನ ಪತ್ರಿಕಾ ಬರೆಹಗಳನ್ನು ಚಿಕಿತ್ಸಕವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟರೆ ನನಗೆ ಅಪರಿಚಿತರು.) ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಮ್ಮಟದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮಂಡಿಸಿದ ಪ್ರಬಂಧದ ತುಸು ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪ ಇಲ್ಲಿದೆ. ನೆನಪಿರಲಿ, ಇದು ೧೯೮೯ರ ಪ್ರಬಂಧದ ತುಸು ಪರಿಷ್ಕೃತ ರೂಪ ಮಾತ್ರ]


25 August 2015

ಕರೆದೇ ಕರೆಯಿತು ಕಾಶ್ಮೀರ

ಲೇಖನ - ವಿದ್ಯಾಮನೋಹರ
ಚಿತ್ರ - ಮನೋಹರ ಉಪಾಧ್ಯ

[ವೈದ್ಯ ದಂಪತಿಯಾದ ವಿದ್ಯಾ ಮತ್ತು ಮನೋಹರ ಉಪಾಧ್ಯರು ಈಗಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ರಾಜಸ್ತಾನ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನವನ್ನು ಸುಂದರ ಚಿತ್ರಕಾವ್ಯದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಧಾರಾವಾಹಿಯಾಗಿ ಹರಿಸಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ತಣಿಸಿದ್ದಾರೆ. (ನೋಡಿ: ಮರುಭೂಮಿಗೆ ಮಾರುಹೋದವರುಮರುಭೂಮಿಗೆ ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಗೆದ್ದ ಇವರು, ಪ್ರತಿಯಾಗಿ ಈಗ ಹಿಮನಾಡಿಗೆ ಬೇಸಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಕೇವಲ ಸ್ವಾಂತ ಸುಖಾಯ ಎಂದೇ ಅಲ್ಲಿ ತಾವು ತೆಗೆದ ಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಆಗೀಗ ಅನುಭವದ ಬಿಸಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಬಾರಿ ಮಗುಚಿ, ಆಘ್ರಾಣಿಸಿ, ಶೈತ್ಯಕೋಠಿಗೆ ತಳ್ಳುವವರಿದ್ದರು. ನಾನು ಬೆಂಬಿಡದೆ ಕಾಡಿದೆ. ಹಲಸು ಪ್ರಿಯರಾದ ದಂಪತಿ, ಈಗ ಶೈತ್ಯಕೋಠಿಯಲ್ಲಿರುವ, ಕಾಲದ ಕಾವಿನಲ್ಲಿ ಹದಬಂದ ಬೆರಟಿಗೆ (ಬೆಲ್ಲದಲ್ಲಿ ಮಗುಚಿದ ಹಲಸಿನ ಹಣ್ಣಿನ ಚೂರ್ಣ) ಹಸಿಕಾಯಿಹಾಲು, ಬೆಲ್ಲ, ದ್ರಾಕ್ಷಿ, ಗೇರುಬೀಜವೇ ಮೊದಲಾದ ಸುವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಸೇರಿಸಿ ರುಚಿಕರ ಪಾಯಸವನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಒಂದೇ ಗುಟುಕಿನಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುವಹೊಟ್ಟೆಪಾಡುಆಗಬಾರದು. ಹಾಗಾಗಿ ಹತ್ತಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕ ಕಿರು ಅಧ್ಯಾಯಗಳನೂರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕ ಹಿರಿ ಚಿತ್ರ ಸಂಗ್ರಹಗಳ ಸಹಿತ ಇನ್ನು ಹಲವು ಮಂಗಳವಾರಗಳ ಮಂಗಳಮಯ ಓದಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ದೊರಕಲಿದೆ. ಕಳೆದ ವಾರವಷ್ಟೇ ಮುಗಿದ ನಮ್ಮಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರಪ್ರವಾಸ ಕಥನದ ಆದಿಯಲ್ಲೇ ನಾನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ, ನಮ್ಮ ಪಯಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆಯೇ ಇವರ ಅನುಭವ. (ನಮಗಿಂತ ಸುಮಾರು ಹದಿನೈದು ದಿನ ಮೊದಲೇ ಇವರು ಹೋಗಿಬಂದಿದ್ದರು) ಆದರೆ ವೃತ್ತಿರಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ತೀವ್ರವಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದಷ್ಟೇ ಇವರು ಬರವಣಿಗೆಯ ವೇಗದಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತನಾದ ನನಗೆ ಸೋಲಬೇಕಾಯ್ತು; ನನ್ನ ಕಥನ ಮೊದಲೇ ಬಂತು. ಇವರ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಫೂರ್ತಿಗೆ, ಸಾಹಿತ್ಯಪ್ರೀತಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞ. ನಮಗೂ ಮೊದಲೇ ಮತ್ತು ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಇವರು ಗಳಿಸಿದ ಅನುಭವ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊಸತು ಮತ್ತು ಸುಂದರ. ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ನನ್ನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದ ತಪ್ಪಿಗೆ ವಿದ್ಯಾ ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಷ್ಟೇ ಕಥನವನ್ನು ತೇಲಿಸಿರಬೇಕು. ಉಳಿದಂತೆ ನನ್ನ ಕಥನದ ಮರುಕಳಿಕೆಯ ಹೊರೆ ಎಲ್ಲೂ ಬಾರದ ಪರಮಾನ್ನ ಯಾರಿಗೂ ರುಚಿಸಲೇಬೇಕು. ಮೊದಲ ಗುಟುಕು ಇಕೋ ನಿಮ್ಮ ಮುಂದೆ - ಅಶೋಕವರ್ಧನ]
      
ಭಾಗ . ಶ್ರೀನಗರದತ್ತ

ಆಕೆ ತದೇಕಚಿತ್ತಳಾಗಿ ರಸ್ತೆಯನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ಎಡ, ಬಲ, ಮು೦ದೆ. ಹಿ೦ದೆ ಎ೦ದು ನಾಲ್ದೆಸೆಗಳಿ೦ದ ನುಗ್ಗಿ ಬರುವ ವಾಹನಗಳ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಧೃತಿಗೆಡದೆ, ಸಮಾಧಾನ ಮನಸ್ಸಿನಿ೦ದ ಪುಣೆಯ ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣದೆಡೆಗೆ ಕಾರು ಓಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ನಾವಿಬ್ಬರೇ ಹೆ೦ಗಸರು ಇದ್ದೆವಾದರೂ, ಆವಾಗಾವಾಗ ಜಾರಿ ಬೀಳುತ್ತಿದ್ದ  ಶಾಲನ್ನು ಎಡಗೈಯಿ೦ದ ತಲೆ ಮೇಲೆ ಎಳೆದು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಳು. ಬೆಳ್ಳಗೆ ಹೊಳೆಯುವ ಚ೦ದ್ರನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಸೇಬಿನ ಕೆನ್ನೆಗಳು- ‘ಥಟ್ಟನೆ ಹೇಳಬಹುದು- ಇವಳು ಕಾಶ್ಮೀರಿ ಎ೦ದುಎ೦ದು ಅ೦ದುಕೊ೦ಡೆ.


21 August 2015

ಚಕ್ರದುರುಳಿನೊಡನೆ ಬಿಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಸತ್ಯಗಳು

(ಚಕ್ರೇಶ್ವರ ಪರೀಕ್ಷಿತ - ೮)

[ನಿತ್ಯದ ಸೈಕಲ್ ಸವಾರಿ ನನಗೆ ವ್ಯಾಯಾಮದೊಡನೆ ಲೋಕಜ್ಞಾನಕ್ಕೊಂದು ಕಿಟಕಿಯೂ ಸಾಮಾಜಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯತ್ತ ಒಂದು ಪ್ರೇರಕ ಶಕ್ತಿಯೂ ಆಗಿ ಒದಗುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಅಂದಂದಿನ ಅನುಭವವನ್ನು ನಾನು ಫೇಸ್ ಬುಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸೈಕಲ್ ಸರ್ಕೀಟೆಂದೋ ಕಟ್ಟೆಪುರಾಣವೆಂದೋ ದಾಖಲಿಸುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕಂಡವರು ಬಹುಮಂದಿ, ಓದಿದವರು ಕೆಲ ಮಂದಿ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯವರು, ಕೊನೆಗೆ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯದ ವಲಯದಲ್ಲೂ ಪ್ರಚುರಿಸಿದವರೂ ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರಿದ್ದಾರೆ. ದೈನಿಕ ಪತ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಿಚಾರಗಳು ಎಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಿದ್ದರೂ ಬಹುತೇಕ ಮರುದಿನಕ್ಕೆ ಗಜೇಟಿಗೆ (ರದ್ದಿ) ಸಂದು ಹೋಗುವಂತದ್ದೇ ಸ್ಥಿತಿ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ಕಿನದು. ವಿಷಯವಾರು ವಿಂಗಡಣೆ, ಸುಲಭ ಆಕರವಾಗಿ ಒದಗುವ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯ. ಮತ್ತೆ ಅಲ್ಲಿನ ಬರೆಹವೂ ಕಾಲಿಕವೂ ಅವಸರದ್ದೂ ಆಗುವುದಿದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟನ್ನು ಆಯ್ದು, ಪರಿಷ್ಕರಿಸಿ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ನೆಲೆನಿಲ್ಲಿಸುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಈ ಹಿಂದೆ `ಚಕ್ರೇಶ್ವರ ಪರೀಕ್ಷಿತ’ ಮಾಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆ, ಅದರದೇ ಇನ್ನೊಂದು ಕಂತಾಗಿ ಈಗ ಹದಿನಾರು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳನ್ನು (ಅವುಗಳು ಪ್ರಕಟವಾದ ದಿನಾಂಕಗಳನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲೇ ಕಾಣಿಸಿದೆ)  ಇಲ್ಲಿ ಸಂಕಲಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನೆನಪಿರಲಿ, ಈ ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಸ್ವತಂತ್ರ ಬರೆಹಗಳಾದರೂ ಆಶಯ - ಉತ್ತಮ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರಣೆ ಮಾತ್ರ. ದಯವಿಟ್ಟು ಇದನ್ನು ನನ್ನ ಹೆಚ್ಚುಗಾರಿಕೆ ಎಂದು ಕಾಣಬೇಡಿ. ಉತ್ತಮ ಸಮಾಜ ನಿರ್ಮಾಣಕ್ಕೆ ನಿಮ್ಮ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಲು ಅವಕಾಶ ಎಂದೇ ಭಾವಿಸಿ. ತಪ್ಪಿದ್ದಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ತೋರಿ, ವೈಚಾರಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿಂದ ಸಮೃದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಹೀಗೊಂದು ದಾಖಲೀಕರಣದ ಮೌಲ್ಯವರ್ಧನೆಗೆ ಕಾರಣರಾಗುತ್ತೀರಿ ಎಂದು ಭಾವಿಸುತ್ತೇನೆ.]

14 August 2015

ಪ್ರವಾಸದ ರುಚಿಗೆಡಿಸಿದ ಪ್ಯಾಕೇಜ್

(ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ )

ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ ದರ್ಶನದೊಡನೆ ನಮ್ಮ ಪ್ಯಾಕೇಜಿನ ಮುಖ್ಯ ವೀಕ್ಷಣಾಂಶಗಳು ಮುಗಿದಿದ್ದುವು. ಉಳಿದದ್ದು ಮರುಪಯಣ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ತಂಡ ಒಗ್ಗೂಡುವಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತೇ ಚದುರುವಲ್ಲೂ ಭಿನ್ನ ಇಷ್ಟಾನಿಷ್ಟಗಳಿದ್ದುವು. ಅದಕ್ಕನುಗುಣವಾಗಿ ಗಿರೀಶ್ ನಮ್ಮ ಒಳಗುಂಪುಗಳಿಗೆ ಅವರವರ ಊರಿಗೆ ಮರುಪಯಣದ ಟಿಕೆಟ್ಟು ಸಹಿತ ಮುಂದಿನ ಕಲಾಪಗಳನ್ನು ವಿಷದಪಡಿಸಿದರು. ಪ್ರಕಾರ (ಇನ್ನೊಂದೇ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಜೊತೆಗೊಟ್ಟಿದ್ದ) ಓಬಳೇಶ್ ಕುಟುಂಬ ಜಮ್ಮುವಿಂದಲೇ ವಿಮಾನದಲ್ಲಿ ಚನ್ನೈಗೆ ಹಾರುವುದಿತ್ತು. ಕತ್ರದ ಹೊಸಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಗಿರೀಶ್ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ವಿಮಾನ ನಿಲ್ದಾಣಕ್ಕೆ ಬಿಟ್ಟು, ಸುವರ್ಣ, ರೇಖಾ ಮತ್ತು ವಿದ್ಯಾರಣ್ಯರನ್ನು ಜಮ್ಮುವಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ದರು. ಎರಡನೇ ಕಂತಿಗೆ ಉಳಿದ ಎಂಟೂ ಜನಕ್ಕೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಊಟದವರೆಗೆ ಅದೇ ಹೋಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿ.

07 August 2015

ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲವಾಸಿನಿ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿ

(ಜಮ್ಮು ಕಾಶ್ಮೀರ ಪ್ರವಾಸ ಕಥನ ೮)

ಕತ್ರ ನಗರದ ಹೊರ ಅಂಚು, ತ್ರಿಕೂಟ ಪರ್ವತಗಳ ಪಾದದ ಮಹಾದ್ವಾರದಲ್ಲಿ, ಇನ್ನೂ ಸೂರ್ಯ ಮೂಡದಿದ್ದರೂ ಪೂರ್ಣ ಹಗಲಿನ ಬೆಳಕು ಪಸರಿಸಿದ್ದ ಶುಭ್ರ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದ ಆರು ಗಂಟೆ.
ನಾವಿಬ್ಬರೂ ವಾತಾವರಣ ಅನುರಣಿಸುತ್ತಿದ್ದ “ಜೈ ಮಾತಾದೀ” ಘೋಷದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಹೋಗಿದ್ದೆವು. ಹಿಂದಿನ ರಾತ್ರಿ ನಿಶ್ಚೈಸಿದ್ದಂತೆ ಬೆಳಿಗ್ಗೆ ಬೇಗನೆದ್ದು, ಹೋಟೆಲಿನವನು ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಿನ ಸೌಕರ್ಯದೊಡನೆ ಎರಡು-ಮೂರು ಕಿಮೀ ಅಂತರ ಕ್ರಮಿಸಿ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದಿದ್ದೆವು. ಭಕ್ತಪದವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ವೈಷ್ಣೋದೇವಿಯ ಕ್ಷೇತ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಹರಿದಿದ್ದೆವು.